Nghiên cứu sinh Phạm Xuân Bách bảo vệ luận án tiến sĩ

Trường Đại học Thương mại tổ chức bảo vệ luận án tiến sĩ cấp trường cho nghiên cứu sinh Phạm Xuân Bách

1. Đề tài: "Nghiên cứu tác động của độ mở nền kinh tế đối với phát triển bền vững ở Việt Nam"

2. Ngành: Quản lý kinh tế; Mã ngành: 9310110

3. Thời gian: 15h00, Thứ 2, ngày 19/10/2026

4. Địa điểm: Phòng họp số 1 nhà F, Trường Đại học Thương mại, số 79 Hồ Tùng Mậu, Từ Liêm, TP. Hà Nội

5. Những đóng góp mới của luận án:

Về mặt học thuật, lý luận

Thứ nhất, luận án góp phần hệ thống hóa và làm rõ thêm cơ sở lý luận về tác động của độ mở nền kinh tế đối với phát triển bền vững. Trong phạm vi tổng quan của luận án, các nghiên cứu trước đây thường tiếp cận độ mở kinh tế và phát triển bền vững theo từng khía cạnh riêng lẻ, trong khi còn thiếu các nghiên cứu xem xét mối quan hệ này tiếp cận ở góc nhìn toàn diện hơn, xem xét tác động của độ mở trên khía cạnh thương mại, dòng vốn đầu tư nước ngoài và các mục tiêu trọng tâm của phát triển bền vững. Trên cơ sở kế thừa và sàng lọc các lý thuyết liên quan, luận án làm rõ hơn chiều hướng, mức độ và tính chất tác động của độ mở nền kinh tế đến phát triển bền vững trên các phương diện kinh tế, xã hội và môi trường.

Thứ hai, dưới góc độ quản lý kinh tế, luận án cho thấy vai trò và sự cần thiết của nhà nước trong việc điều tiết mối quan hệ giữa độ mở nền kinh tế và phát triển bền vững. Cách tiếp cận này giúp làm rõ hơn vai trò quản lý nhà nước và chính sách tận dụng và ứng phó với tác động của độ mở trong việc phát huy tác động tích cực, hạn chế tác động tiêu cực, qua đó hướng quá trình hội nhập vào mục tiêu phát triển bền vững.

Thứ ba, luận án bổ sung luận cứ lý luận về mối quan hệ giữa độ mở nền kinh tế và phát triển bền vững ở một nền kinh tế đang phát triển, có mức độ hội nhập cao như Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy độ mở có thể tạo động lực cho tăng trưởng, nhưng các tác động tích cực này không tự động chuyển hóa thành phát triển bền vững nếu nền kinh tế còn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu đầu vào, khu vực FDI liên kết yếu với khu vực trong nước, năng lực hấp thụ công nghệ còn hạn chế, chất lượng thể chế và hiệu quả thực thi chính sách chưa đáp ứng yêu cầu phát triển theo chiều sâu.

Thứ tư, luận án củng cố luận cứ lý luận về ngưỡng độ mở phù hợp nhằm hài hòa các mục tiêu trọng tâm của phát triển bền vững ở Việt Nam. Trên cơ sở kết quả phân tích định lượng, luận án cho thấy tác động của độ mở thương mại và dòng vốn đầu tư nước ngoài có sự khác biệt theo từng ngưỡng và theo từng mục tiêu phát triển. Kết quả nghiên cứu gợi ý rằng độ mở thương mại cần được duy trì ở mức phù hợp với năng lực hấp thụ của nền kinh tế, hài hòa các mục tiêu của phát triển bền vững. Từ đó củng cố thêm các cơ sở lý luận khi xem xét về tác động của độ mở nền kinh tế đối với phát triển bền vững. Ngoài ra luận án cũng bổ sung các điều kiện xoay quanh sự tác động này như vai trò Nhà nước trong việc quản lý và điều tiết các tác động hướng tới phát triển bền vững, các vấn đề bất định chính sách, đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu, sự lan tỏa và liên kết giữa khu vực FDI và khu vực trong nước mối quan hệ giữa độ mở nền kinh tế đối với phát triển bền vững. Theo đó làm cũng cố thêm lý luận cho mối quan hệ giữa hai chủ đề lớn này của nền kinh tế.

Về mặt thực tiễn

Thứ nhất, luận án cung cấp bức tranh tương đối hệ thống về thực trạng độ mở nền kinh tế, phát triển bền vững và chính sách tận dụng, ứng phó với tác động của độ mở nền kinh tế ở Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu. Luận án làm rõ quá trình gia tăng nhanh của độ mở thông qua thương mại hàng hóa và dòng vốn đầu tư nước ngoài, đồng thời chỉ ra những biểu hiện thiếu bền vững trong tăng trưởng, hiệu quả sử dụng nguồn lực, phân phối thu nhập, phát triển con người và môi trường.

Thứ hai, luận án bổ sung bằng chứng thực nghiệm và chỉ ra một số vấn đề thực tiễn quan trọng trong tác động của độ mở nền kinh tế đối với các mục tiêu trọng tâm của phát triển bền vững ở Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy độ mở nền kinh tế, đặc biệt là FDI và xuất khẩu, có vai trò nhất định đối với tăng trưởng và hội nhập; tuy nhiên, tác động của độ mở không hoàn toàn thuận chiều đối với phát triển bền vững. Các vấn đề nổi bật được luận án chỉ ra gồm: sự phụ thuộc lớn vào nhập khẩu đầu vào; vai trò chủ đạo của khu vực FDI trong xuất nhập khẩu; tình trạng “nhập khẩu để xuất khẩu”; liên kết yếu giữa khu vực FDI và khu vực trong nước; công nghiệp hỗ trợ và khu vực doanh nghiệp trong nước chưa phát triển tương xứng; năng lực hấp thụ công nghệ còn hạn chế; hiệu quả sử dụng nguồn lực chưa cao; nguy cơ gia tăng bất bình đẳng thu nhập và sức ép đối với môi trường. Những kết quả này cho thấy cần đánh giá độ mở nền kinh tế không chỉ theo quy mô thương mại và đầu tư, mà còn theo chất lượng, khả năng lan tỏa và mức độ đóng góp vào phát triển bền vững.

Thứ ba, luận án củng cố luận cứ thực tiễn về ngưỡng độ mở phù hợp nhằm hài hòa các mục tiêu trọng tâm của phát triển bền vững ở Việt Nam. Trên cơ sở kết quả phân tích định lượng, theo kết quả phân tích, có thể thấy, độ mở thương mại nên duy trì ở mức 155-162% so với GDP, các dòng vốn đầu tư nước ngoài nên duy trì ở mức trên 4 đến 5.4% so với GDP để đảm bảo hài hòa các mục tiêu phát triển. Kết quả này có thể làm căn cứ tham khảo cho việc điều hành chính sách, cho thấy sự mở rộng mang tính “ồ ạt” của độ mộ mở nền kinh tế có thể đem lại kết quả ngược lại đối với mục tiêu phát triển bền vững, gây suy giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực, kìm hãm sự tăng trưởng, hay bất lợi cho sự phát triển con người. Từ đây, hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách, nhấn mạnh độ mở rộng thương mại và thu hút đầu tư nước ngoài không nên chỉ chú trọng quy mô, mà cần phù hợp với năng lực hấp thụ của nền kinh tế, hài hòa giữa các mục tiêu phát triển bền vững.

Thứ tư, luận án cung cấp thêm cơ sở thực tiễn cho việc điều chỉnh chính sách thương mại, chính sách thu hút đầu tư nước ngoài và chính sách phát triển bền vững ở Việt Nam trong giai đoạn tiếp theo. Trên cơ sở kết hợp phân tích thực trạng, phân tích chính sách và kết quả định lượng, luận án làm rõ một số nội dung cần ưu tiên trong quản lý kinh tế, bao gồm: hạn chế tác động bất lợi của bất định chính sách đối với thương mại và đầu tư; đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu để giảm rủi ro phụ thuộc; tăng cường liên kết giữa khu vực FDI và khu vực trong nước; phát triển công nghiệp hỗ trợ; nâng cao chất lượng thể chế và hiệu quả thực thi chính sách; kiểm soát tác động môi trường; thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực hấp thụ của nền kinh tế.

Thứ năm, luận án đề xuất các định hướng, chính sách và giải pháp nhằm phát huy tác động tích cực, hạn chế tác động tiêu cực của độ mở nền kinh tế đối với phát triển bền vững ở Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Các đề xuất của luận án hướng tới chuyển từ mở rộng độ mở theo chiều rộng sang khai thác độ mở theo chiều sâu; từ thu hút FDI về số lượng sang lựa chọn dòng vốn có chất lượng; từ tăng trưởng dựa nhiều vào xuất nhập khẩu và đầu tư bên ngoài sang phát triển năng lực nội sinh, nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế và bảo đảm hài hòa giữa các mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường..

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Academic and theoretical contributions

First, the dissertation contributes to systematizing and further clarifying the theoretical basis for the impact of economic openness on sustainable development. Within the scope of the dissertation’s literature review, previous studies often approached economic openness and sustainable development from separate aspects, while studies that examine this relationship from a more comprehensive perspective remain limited, especially those considering the impact of openness in terms of trade, foreign investment flows, and the core objectives of sustainable development. By inheriting and selectively reviewing relevant theories, the dissertation further clarifies the direction, magnitude, and nature of the impact of economic openness on sustainable development across economic, social, and environmental dimensions.

Second, from the perspective of economic management, the dissertation demonstrates the role and necessity of the State in regulating the relationship between economic openness and sustainable development. This approach helps further clarify the role of state management and of policies for leveraging and responding to the impacts of openness in order to promote positive effects, limit negative effects, and thereby orient the integration process toward the goal of sustainable development.

Third, the dissertation adds theoretical arguments on the relationship between economic openness and sustainable development in a developing economy with a high level of integration such as Vietnam. The research results show that openness may create a driving force for growth; however, these positive effects do not automatically translate into sustainable development if the economy remains highly dependent on imported inputs, the FDI sector has weak linkages with the domestic sector, technology absorption capacity remains limited, and the quality of institutions and the effectiveness of policy implementation have not yet met the requirements for in-depth development.

Fourth, the dissertation strengthens the theoretical arguments on an appropriate openness threshold to harmonize the core objectives of sustainable development in Vietnam. Based on the quantitative analysis results, the dissertation shows that the impacts of trade openness and foreign investment flows differ by threshold and by development objective. The findings suggest that trade openness should be maintained at a level consistent with the economy’s absorptive capacity and with the need to harmonize the objectives of sustainable development. This further consolidates the theoretical basis for examining the impact of economic openness on sustainable development. In addition, the dissertation supplements conditions surrounding this impact, such as the role of the State in managing and regulating impacts toward sustainable development, policy uncertainty, diversification of export and import markets, and spillovers and linkages between the FDI sector and the domestic sector in the relationship between economic openness and sustainable development. Accordingly, it further reinforces the theoretical foundation for the relationship between these two major issues of the economy.

Practical contributions

First, the dissertation provides a relatively systematic picture of the current state of economic openness, sustainable development, and policies for leveraging and responding to the impacts of economic openness in Vietnam during the research period. The dissertation clarifies the rapid increase in openness through trade in goods and foreign investment flows, while also identifying unsustainable manifestations in growth, resource-use efficiency, income distribution, human development, and the environment.

Second, the dissertation adds empirical evidence and identifies several important practical issues in the impact of economic openness on the core objectives of sustainable development in Vietnam. The research results show that economic openness, especially FDI and exports, plays a certain role in growth and integration; however, the impact of openness is not entirely positive for sustainable development. The prominent issues identified by the dissertation include: heavy dependence on imported inputs; the dominant role of the FDI sector in imports and exports; the phenomenon of “importing for export”; weak linkages between the FDI sector and the domestic sector; supporting industries and domestic enterprises that have not developed commensurately; limited technology absorption capacity; low resource-use efficiency; the risk of increasing income inequality; and environmental pressure. These findings indicate that economic openness should be assessed not only in terms of the scale of trade and investment, but also in terms of quality, spillover capacity, and contribution to sustainable development.

Third, the dissertation strengthens the practical basis for determining an appropriate openness threshold to harmonize the core objectives of sustainable development in Vietnam. Based on the quantitative analysis results, trade openness should be maintained at 155-162% of GDP, while foreign investment flows should be maintained at above 4 to 5.4% of GDP to ensure harmony among development objectives. This result can serve as a reference for policy management, indicating that a massive expansion of economic openness may produce adverse outcomes for sustainable development objectives, reduce resource-use efficiency, restrain growth, or create disadvantages for human development. On this basis, the dissertation supports policymakers by emphasizing that the expansion of trade openness and the attraction of foreign investment should not focus solely on scale, but should also be consistent with the economy’s absorptive capacity and with the need to harmonize sustainable development objectives.

Fourth, the dissertation provides additional practical foundations for adjusting trade policy, foreign investment attraction policy, and sustainable development policy in Vietnam in the next period. By combining an analysis of the current situation, policy analysis, and quantitative results, the dissertation clarifies several priorities in economic management, including: limiting the adverse impacts of policy uncertainty on trade and investment; diversifying export and import markets to reduce dependency risks; strengthening linkages between the FDI sector and the domestic sector; developing supporting industries; improving institutional quality and policy implementation effectiveness; controlling environmental impacts; promoting technological innovation; and enhancing the economy’s absorptive capacity.

Fifth, the dissertation proposes orientations, policies, and solutions to promote the positive impacts and limit the negative impacts of economic openness on sustainable development in Vietnam by 2030, with a vision to 2045. The dissertation’s proposals are oriented toward shifting from expanding openness in breadth to exploiting openness in depth; from attracting FDI in terms of quantity to selecting high-quality capital flows; and from growth that relies heavily on imports, exports, and external investment to the development of endogenous capacity, the enhancement of economic resilience, and the assurance of harmony among economic, social, and environmental objectives.